Waarom natuur goed voor je hersenen is
Waarom natuur goed voor je hersenen is - Een neurowetenschappelijke verklaring
Michel le van Quyen
224 pagina’s
ISBN 9789025911096
Ten Have Uitgeverij
We spreken vaak over 'de natuur in gaan' alsof het een luxe is. Iets extra’s. Iets wat prettig is als het uitkomt. Michel Le Van Quyen laat in Waarom natuur goed voor je hersenen is zien dat het om iets fundamentelers gaat. Contact met natuur is geen decoratief element van ons bestaan, maar een biologische noodzaak.
Le Van Quyen is neurowetenschapper en onderzoeksdirecteur bij Inserm. Hij benadert het onderwerp niet romantisch, maar analytisch. Wat gebeurt er in onze hersenen wanneer we door een bos lopen? Waarom kalmeert het geluid van golven ons? Wat doet natuurlijk licht met onze hormonen? En waarom lijken dieren en groen ons zenuwstelsel sneller te reguleren dan beton en schermen?
Het boek is opgebouwd rond verschillende natuurlijke omgevingen: het bos, de zee, water, de seizoenen. In elk hoofdstuk verbindt hij neurowetenschappelijke inzichten aan zintuiglijke ervaring. Hij beschrijft hoe een bosomgeving subtiel alle vijf de zintuigen activeert en daarmee het parasympatische zenuwstelsel versterkt. De Japanse praktijk van shinrin-yoku, bosbaden, krijgt een wetenschappelijke onderbouwing zonder zweverigheid. Het gaat over meetbare veranderingen in hartslag, cortisol en aandacht.
Wat het boek bijzonder maakt, is dat Le Van Quyen het brein niet beschrijft als een machine, maar als een ecosysteem. Zijn metafoor is treffend: ons brein lijkt meer op een bos dan op een computer. Netwerken van neuronen die elkaar beïnvloeden zoals bomen in een woud. Dat perspectief verschuift iets wezenlijks. We zijn geen geïsoleerde individuen die af en toe “naar buiten” gaan; we zijn biologische wezens die geëvolueerd zijn in voortdurende wisselwerking met onze omgeving.
Indrukwekkend is ook zijn bespreking van natuurlijke cycli. Daglicht reguleert onze melatoninehuishouding en beïnvloedt aandacht en geheugen. Seizoenswisselingen hebben impact op concentratievermogen en immuunactiviteit. Hij beschrijft onderzoek waaruit blijkt dat cognitieve functies door het jaar heen fluctueren. Niet dramatisch, maar wel aantoonbaar. Het lichaam volgt ritmes die ouder zijn dan onze agenda’s.
Een hoofdstuk dat mij in het bijzonder raakte, gaat over kinderen en microbiota. Contact met aarde, planten en natuurlijke bacteriën blijkt cruciaal voor de ontwikkeling van een robuust immuunsysteem en een evenwichtige darmflora. In een tijd waarin hygiëne en veiligheid centraal staan, herinnert dit boek eraan dat gecontroleerde blootstelling aan natuurlijke diversiteit essentieel is voor veerkracht. Laat kinderen vies worden, schrijft hij impliciet. Het brein profiteert mee.
Het boek blijft toegankelijk zonder oppervlakkig te worden. Le Van Quyen verweeft literatuur, geschiedenis en persoonlijke observaties met degelijk onderzoek. Hij verwijst onder meer naar Thoreau’s Walden, niet als nostalgie, maar als existentiële vraag: wat gebeurt er wanneer de mens zich volledig losmaakt van zijn natuurlijke bedding?
In de praktijk zie ik hoe regulatie, aandacht en stemming verbeteren wanneer mensen consequent tijd in de natuur doorbrengen. Dit boek biedt daar een stevig neurobiologisch kader voor. Het bevestigt wat we intuïtief weten, maar vaak onvoldoende serieus nemen.
Waarom natuur goed voor je hersenen is is geen pleidooi voor romantisch escapisme. Het is een onderbouwde uitnodiging om onszelf opnieuw te situeren binnen het grotere ecosysteem waarvan we deel uitmaken. In een tijd waarin schermen domineren en kunstmatige prikkels overvloedig zijn, is die boodschap urgenter dan ooit.